راهنمای خرید اسباببازی های فکری و آموزشی برای کودکان خردسال
بهترین اسباببازی هایی که هوش فرزند 1تا 3 ساله شما را افزایش میدهد
چرا راهنمای خرید اسباببازی های فکری و آموزشی برای کودکان خردسال را نوشتم؟
شاید برای شما هم اتفاق افتاده باشد که فرزندتان بدون توجه به اسباببازی های گران قیمتی که برایش خریدهاید سراغ قابلمه، کارتن خالی برود و با آنها مشغول بازی شود. اولین باری که پسر یک سال و نیمه من اسباببازی هایش را رها کرد و بدون توجه به آنها کابینت آشپرخانه را باز کرد و با قاشق و چنگالها مشغول بازی شد، هیچ وقت فراموش نمیکنم. چون روز قبل، بعد از کلی گشت زدن در فروشگاههای اینترنتی اسباببازی یکی از گران قیمت ترین اسباببازی هایی که فکر میکردم باید برایش جالب باشد، خریده بودم. اول کمی عصبانی شدم و چند تا اسباببازی هایش را آوردم کنار دستش گذاشتم تا شاید سر و صدای ناهنجار خوردن قاشق ها به هم را تمام کند. اما فقط یک نگاه گذرا به آنها کرد و سراغ طبقه دوم کابینت رفت! راستش دم غروبی از اینکه داشت با کنجاوی خود آشپزخانه را به هم میریخت و هدیه ارزشمند ما را نادیده میگرفت ناراحت بودم. اما وقتی دست هایش را به سمتم گرفت تا بغلش کنم با خودم فکر کردم این بچه معصوم واقعا چرا این کار را میکند؟ پرسشی که باعث شد به دو مطلب مهم پی ببرم.
اول اینکه طبق تحقیقات روانشناسان کودک، کودکان خردسال (۱ تا 3 سال) به دنبال «کاوش» و «چالش» هستند، هر چیزی که آنها بتوانند به دست بگیرند و بررسی کنند برایشان جالب است. بنابراین فقط اسباببازی ها برایشان سرگرم کننده نیست، بلکه هر چیزی که آنها به عنوان یک شی ناشناخته و جالب پیدا کنند سراغش میروند تا ببیند چی و چطور کار میکند؟ اصلا هم درکی از اینکه این اجسام ممکن است برایشان خطرناک باشند ندارند.
دوما، گران بودن اسباببازی ،برند بودن آن یا حتی داشتن آپشنهای مختلف ملاکی برای انتخاب مناسب اسباببازی نیست. موردی که من تجربه کردم و جواب نداد. با کیفیت بودن اسباببازی نکته خیلی مهمی است که طبیعتا باعث بالا رفتن قیمتشمیشود، برندهای خوب هم معمولا اسباببازی های با کیفیت تولید میکنند اما مهمتر از اینها باید ببینم فرزند ما در چه سنی است و چه مهارتهایی دارد و چه اسباببازیهای میتواند به افزایش مهارت و هوش آنها کمک کند.
پیدا کردن و فهرست کردن اسباببازی هایی که واقعا بتوانند ضریب هوشی کودکان خردسال را بالا ببرند و برایشان آموزنده و مفید باشند کار بسیار سختی است یا حداقل برای من اینطور بود. اما بالاخره با توجه به مهارتهایی که باید در این سن به دست آورند به جاهای خوبی رسیدم و فهرست نسبتا جامعی تهیه کردم که میخواهم در مقاله راهنمای خرید اسباببازی های فکری و آموزشی برای کودکان خردسال با شما هم به اشتراک بگذارم تا شما با صرف زمان کمتر و بر اساس شناختی که از فرزندتان دارید از میان این موارد، مناسبت ترین اسباببازی را انتخاب کنید و از بازی خردسال خود لذت ببرید.
چرا بازیهای فکری آموزشی برای کودکان خردسال حیاتی هستند؟
بسیاری از والدین تصور میکنند که آموزش بازی فکری باید تا زمانی که کودک به دبستان برود به تعویق بیفتد. اما کارشناسان رشد کودک معتقدند که ۸۵ درصد از رشد مغز انسان تا سن ۵ سالگی تکمیل میشود. این یعنی سالهای خردسالی، «زمان طلایی» برای شکلگیری پایههای تفکر منطقی، خلاقیت و مهارتهای حل مسئله هستند.
بازیهای فکری آموزشی بر خلاف اسباببازی های معمولی، کودک را در موقعیت «فکر کردن» قرار میدهند. آنها مجبورند تصمیم بگیرند، استراتژی بسازند، الگوها را تشخیص دهند و نتیجه عملکرد خود را ببینند. این فرآیند ساده، همان تمرینی است که عضلات مغز کودک را قوی میکند.
آماندا گومر، روانشناس پژوهشی رشد میگوید: ” اینکه نوزادان توانایی شناخت محیط اطرافشان را ندارند و خیلی از مسایل را نمی فهمند، به افسانه ها پیوسته است.” او اخیرا جنبشی را هدایت و رهبری میکند که هدفش بالابردن آگاهی والدین پیرامون اهمیت بازی کردن نوزادان و خردسالان است. او عقیده دارد که بازی کردن یکی از بهترین راههای ایجاد رابطه پایدار و مثبت است که میتواند تواناییهای مغزی آنها را افزایش دهد و اسباببازی های فکری آموزشی حرف اول را میزنند.
تاثیر اسباببازی های فکری آموزشی، روی بهره هوشی کودکان خردسال
جالب است بدانیم که کودکان خردسال هر روز با سیلی از اطلاعات مواجه میشوند که بدون پایش و غربالگری، آنها را مانند اسفنج جذب میکنند. اطلاعاتی که آنها با حواس پنجگانه خود میگیرند به صورت پیامهای عصبی به مغز منتقل میشود و در آنجا ارتباطات عصبی خاصی را ایجاد میکند. این پیامهای عصبی از نورون (یک سلول مغزی) به نورون دیگر منتقل میشود که به آن سیناپس میگویند.
هنگام تولد تا 3 سالگی هر سلول عصبي توانایی برقراری بیش از 7000 ارتباط سيناپسي را دارد و اين ارتباطات از 2 سالگي تا 18 سالگی تنها دو برابر میشود. این یافته به این معنی است که بیشترین ارتباطات عصبی در سه سال اول زندگی رخ میدهد. از این رو تولد تا نوپایی به عنوان یکی از دورههای حساس رشد مغز( شکل گیری ارتباطات عصبی مغز) شناخته میشود. حال هر چه محیطی که برای کودکان خردسال و نوپا فراهم میشود غنی تر و سازنده تر باشد، ارتباطات عصبی بیشتر و مفید تری در ذهن آنها شکل میگیرد.
بنابراین همانطور که گوردون میگوید، نوزادان تا سه سالگی بسیار هوشیارتر و حساس تر از آن چیزی هستند که ما تصور میکنیم و اسباببازی ها یکی از بهترین محرک ها برای افزایش قوای فکری و هوش آنها به حساب میآید. اکنون سوالی که برای هر پدر و مادر دلسوزی ایجاد میشود، این است که چگونه میتوانیم از این دوران حساس نهایت استفاده را برای رشد بیشتر و بهتر ذهن کودکمان ببریم؟
اهمیت اسباببازی فکری آموزشی برای کودکان خردسال
راشل کولی در وبلاگ بازی درمانی خود به نکته جالبی اشاره میکند. او مینویسد: “رشد کودک خردسال در خلاء اتفاق نمیافتد. کودک برای رشد و پرورش بهتر به محیطی مثبت، غنی، سازنده و هدفدار نیاز دارند. نوروسایکولوژیست ها به این نتیجه رسیده اند که هر چه امکان تجربه و آموزشی بیشتری برای آنها ایجاد کنیم، مغز از نظر ساختاری و عملکردی تغییرات بیشتری پیدا میکند. این تغییرات مثبت از نظر تجربی با ضخیم تر شدن برخی قسمتهای مغز و از نظر عملکردی با افزایش قدرت یادگیری و حافظه همراه است.اما تاثیر شگفت انگیز اسباببازی ها!
یکی از هدفمند ترین ابزارهایی که به منظور تحریک حواس یک خردسال شیرخوار طراحی و تولید شده اند، اسباببازی ها هستند. اسباببازی هایی که با رنگهای شاد و جذاب، کیتهای صدا یا قابلیتهای کوک شدن و باتری خوردن میتوانند شنوایی و بینایی کودک را به خوبی تحریک کنند.
وجود اسباببازی های متنوع و استانداردی که متناسب با سن و تواناییهای کودک باشد، گام مثبت و تاثیرگذاری برای ایجاد رد یادهای حسی پایدار برای کودک است. وقتی که والدین روی فرزندان خود علاوه بر سرمایه گذاری مالی ، زمان میگذارند و با آنها به طور مشترک وارد بازی میشوند، ارتباطات کلامی و احساسی خاصی نیز بین آنها ایجاد میشود که روی خُلق و رشد آنها تاثیرات پایدار و قابل توجهی میگذارد.
اگر چه رشد مغزی کودک خردسال رمز و رازهای زیادی دارد، مهمترین دوران شکل گیری ارتباطات عصبی دوران شیرخوارگی محسوب میشود که میتواند با فراهم کردن محیطی سرشار از آرامش، تجربه و آموزش آن را به سکویی برای رشد و یادگیری کودک تبدیل کرد. این فرصت را از دست ندهیم. در مقاله تاثیر اسباببازی بر رشد مغزی کودک، نکات مهمی پیرامون چگونگی تاثیرگذاری اسباببازی بر رشد فکری کودک را میتوانید بخوانید.
تفاوت اسباببازی فکری با وسایل بازی معمولی
یک عروسک پولیشی یا یک ماشین اسباببازی ساده، نقش «همبازی» را دارند و احساسات را به چالش میکشند. اما یک پازل، لگو یا بازی حافظه، نقش «مربی» را بازی میکند. آنها کودک را به چالش میکشند تا از مرزهای تفکر خطی عبور کند. وقتی کودکی تلاش میکند تا قطعات یک پازل را کنار هم بگذارد، به راستی در حال یادگیری «تحلیل جزء به کل» و «صبر و حوصله» است.
معرفی دستهبندیهای برتر بازیهای فکری آموزشی برای کودکان خردسال
دوره خردسالی از مهمترین دوران رشد کودک محسوب میشود. اگر چه بچههای خردسال نمیتوانند دومینو بچینند یا پازلهای پیچیده را حل کنند اما بی نیاز از بازی و اسباببازی نیستند. انواع مختلف اسباببازی خردسال مناسب میتواند به رشد توانمندی ها و مهارتهای آنها کمک زیادی کند. برای اینکه انتخاب راحتتری داشته باشید، اول اسباببازی های فکری موجود در بازار را به چند دسته اصلی تقسیم کردم و توضیح میدهم که هر کدام از این دستهها روی چه مهارت خاص تمرکز دارند. بعد مونه کاربردی از بهترین اسباببازی های فکری آموزشی برای کودکان خردسال را معرفی میکنم که حسابی کاربردی هستند.
۱. پازلها و معماها (تقویت هوش فضایی و حل مسئله)
پازلها شاید کلاسیکترین اسباببازی فکری باشند، اما هرگز قدیمی نمیشوند. برای کودکان خردسال، پازلها نباید پیچیده باشند.
- پازلهای چوبی با دستگیره: برای کودک خردسال ۱ تا ۳ سال، پازلهای تختهای که هر قطعه یک دستگیره کوچک دارد، عالی هستند. این بازی هماهنگی چشم و دست را تقویت میکند.
- پازلهای دو تکه یا چهار تکه: برای کودک ۳ تا ۵ سال، پازلهایی که تصویر یک حیوان یا ماشین را تشکیل میدهند، درک روابط فضایی را آموزش میدهند.
حل پازل به کودک یاد میدهد که برای رسیدن به یک هدف بزرگ (تکمیل تصویر)، باید قدمبهقدم پیش رفت و قطعات کوچک را کنار هم چید.
۲. اسباببازی های ساختنی و سر هم کردنی (تقویت خلاقیت و مهارتهای مهندسی)
هیچ چیز به اندازه بلوکهای ساختمانی (مانند لگو یا مگنتها) نمیتواند تخیل کودک را فعال کند. این بازیها مرز ندارند.
- بلوکهای بزرگ: برای خردسالان که ممکن است قطعات کوچک را دهان بگذارند، بلوکهای بزرگ و رنگی مناسبترند.
- لگوهای کلاسیک: برای کودک بالای ۴ سال، لگوهای کوچکتر که باید با فشار هم متصل شوند، مهارتهای ظریفسازی انگشتان را تقویت میکنند که مستقیماً با یادگیری نوشتار در آینده مرتبط است.
این اسباببازی ها «ساخت و ساز» را آموزش میدهند. کودک یاد میگیرد که برای ساختن یک برج یا خانه، باید پایههای محکم ایجاد کند. این همان پایههای تفکر مهندسی است.
۳. اسباببازی های دستهبندی و تطبیق (تقویت هوش منطقی و ریاضی)
قبل از اینکه کودک بتواند اعداد را بنویسد، باید مفهوم «دستهبندی» را بفهمند. بازیهایی که شامل کارتهای رنگی، اشکال هندسی یا حیوانات هستند و کودک باید موارد مشابه را کنار هم بگذارد، بسیار ارزشمندند.
- بازی تطبیق جورابها: کارتهایی که جورابهای رنگی دارند و کودک باید جفتهای همرنگ را پیدا کند.
- میوهخورکهای چوبی: اسباببازی هایی که کودک باید شکل میوه را با سوراخ متناسب آن در سبد مناسب بگذارد.
این دسته از اسباببازی ها مستقیماً پیشنیاز ریاضیات هستند. درک مفاهیم رنگ، شکل، اندازه و دستهبندی، همان اولین درسهای ریاضی دنیای واقعی هستند.
۴. بازیهای حافظه و کارتهای تصویری (تقویت تمرکز و حافظه)
تمرکز، بزرگترین چالش کودک امروزی در عصر تبلت و موبایل است. اسباببازی های حافظه که شامل کارتهای جفتشونده هستند، راهی عالی برای تقویت این مهارت هستند.
- کارتهای حافظه حیوانات: کارتها را رو به پایین پخش میکنیم و کودک باید با به خاطر سپردن محل کارتها، جفتها را پیدا کند.
این اسباببازی تمرکز دیداری و حافظه کوتاهمدت کودکان خردسال را به شدت تقویت میکند. کودک یاد میگیرد که باید توجه کند و اطلاعات را در ذهن خود نگه دارد.
۵. اسباببازی های آوایی و زبانی (تقویت مهارتهای گفتاری)
برخی اسباببازی های فکری به طور خاص روی کلمات و حروف تمرکز دارند. مانند حروف الفبای مغناطیسی که به یخچال میچسبند یا بازیهایی که کودک باید نام تصویر را حدس بزند.
تقویت دایره لغات و توانایی بیان صحیح کلمات، اعتماد به نفس اجتماعی کودک را در مهدکودک و دبستان افزایش میدهد.
ویژگیهای کلیدی یک اسباببازی فکری مناسب برای خردسالان
وقتی برای خرید اسباببازی های فکری آموزشی برای کودکان خردسال به فروشگاه مراجعه میکنید یا آنلاین خرید میکنید، باید به چه نکاتی توجه کنید؟ به عنوان یک مادر، ۵ معیار طلایی را به شما معرفی میکنم:
۱. ایمنی
کودکان خردسال هیچ درکی از خطر ندارند. همه چیز را بو میکنند و میچشند. به همه چیز دست میزنند. مادرانه توصیه میکنم این نکته را همیشه مد نظر داشته باشید تا هنگام بازی فرزندتان خیالتان راحت باشد. مطمئن شوید اسباببازی انتخابی شما:
- دارای قطعات بسیار کوچک و قابل بلع نباشد (مگر اینکه تحت نظارت کامل باشید).
- رنگهای آن غیر سمی و استاندارد باشند.
- لبههای تیز نداشته باشد.
۲. تناسب با سن
بسیاری از والدین دچار این اشتباه میشوند که برای کودک ۳ ساله، یک اسباببازی مناسب برای کودک 7 ساله میخرند تا او را «زودتر باهوش» کند. این کار دقیقاً اثر معکوس دارد. کودک با ناتوانی هنگام بازی، دچار احساس شکست و بیانگیزگی میشود. همیشه برچسب سنی را بررسی کنید. اسباببازی باید کمی چالشبرانگیز باشد و باعث احساس ناکامی و شکست کودک خردسال نشود.
۳. کیفیت و دوام
بازیهای فکری معمولاً گرانتر از اسباببازی های پلاستیکی معمولی هستند. پس انتظار دارید که دوام بیاورند. به جنس پلاستیک یا چوب دقت کنید. قطعات نباید با فشار کم بشکنند. اسباببازی های چوبی معمولاً دوام بیشتری نسبت به انواع کاغذی و گاهی پلاستیکهای بی کیفیت دارند.
۴. قابلیت رشد با کودک
کودک بازی با یک اسباببازی فکری خوب را رها نمیکند. برای مثال، کودک خردسال در سن 2 سالگی از لگوها برای ساختن برج استفاده میشوند، اما ۵ سالگی برای ساختن قلعه و ماشین. اسباببازی هایی که قوانین ساده دارند اما راههای پیچیدهای برای بازی کردن با آنها وجود دارد، بهترین گزینهها هستند.
۵. جذابیت بصری
رنگهای شاد، طراحی کاراکترهای دوستداشتنی و بستهبندی جذاب، برای کودک خردسال بسیار مهم است. اگر بازی از نظر ظاهری کودک را جذب نکند، هرچقدر هم که از نظر آموزشی عالی باشد، در کمد خاک میخورد. که واقعا برای همه والدین ناراحت کننده است.
چرا اسباببازی های فکری بهتر از تبلت است؟
شاید بپرسید وقتی میتوانیم دهها برنامه آموزشی روی تبلت نصب کنیم، چرا باید پول اسباببازی فکری فیزیکی بدهیم؟ جواب آن «حس لامسه» و «تعامل واقعی» است.
وقتی کودک یک قطعه پازل را برمیدارد، وزن، بافت و شکل آن را با انگشتانش حس میکند. این اطلاعات حسی به مغز او ارسال میشود و یادگیری را چندبرابر میکند. تبلت یک صفحه صاف و لمسی است که پاسخها را بلافاصله میدهد، اما بازی فیزیکی به کودک یاد میدهد که در دنیای واقعی، برای گرفتن نتیجه باید تلاش فیزیکی و ذهنی همزمان انجام شود. همچنین، نور آبی صفحات دیجیتال و خشکی چشم، نگرانیهایی است که با بازیهای فیزیکی وجود ندارد.
راهنمای خرید بر اساس کودکان خردسال
برای اینکه انتخاب شما دقیقتر باشد، این راهنمای سریع را مد نظر داشته باشید:
- ۱ تا ۲ سال: کودکان خردسال این سن و سال در حال کشف دنیا با حواس پنجگانه هستند.
- پیشنهاد: بلوکهای نرم، پازلهای تکتکه با دستگیره، اسباببازی های روی هم چیدنی (حلقهها).
- ۲ تا ۳ سال: کودک شروع به استفاده از کلمات و تخیل میکنند.
- پیشنهاد: پازلهای ۲ تا ۴ تکه، بازیهای تطبیق رنگ و شکل، لگوهای بزرگ (دوپلو).
- ۳ تا ۴ سال: سن سوال پرسیدن و داستانسازی.
- پیشنهاد: پازلهای ۱۲ تا ۲۴ تکه، بازیهای ساده.
- ۴ تا ۵ سال: آمادگی برای دبستان و تمرکز بالا.
- پیشنهاد: بازیهای حافظه، لگوهای کوچکتر، پازلهای ۵۰ تکهای.
اگر دوست دارید استعداد فرزندتان را در علوم پایه بسنجید یا یکی از استعدادهای قدرتمند او را تقویت کنید پیشنهاد می کنم مقاله “معرفی انواع اسباببازیهای فکری و آموزشی دنیا که هوش و خلاقیت کودک شما را شکوفا می کند (بر پایه STEAM)” را حتنما مطالعه کنید. این مطلب به شما کمک می کند هوش و مهارت های خاص فرزندتان را با شناخت بیشتری هدایت و تقویت کنید. بدون اینکه به او فشاربیاورید یا با تست های خسته کننده باعث سردرگمی او شوید. با استفاده از نکات کاربردی این مقاله فرزند شما در جریان بازی توانمندیهای خاص خود را پیدا میکند و شما به راحتی میتوانید روی شکوفایی استعدادهای او سرمایه گذاری کنید.
چگونه کودک را به اسباببازی فکری علاقهمند کنیم؟
خریدن اسباببازی فکری فقط نیمی از راه است؛ باقی آن تشویق کودک به بازی کردن است.
- همبازی شوید: ابتدا، کودک ممکن است با قوانین بازی مشکل داشته باشد. حضور شما و بازی کردن با او، الگویی برای یادگیری میشود.
- تحسین تلاش، نه هوش: به جای گفتن «تو باهوشی»، بگویید «عالی بود، چقدر سعی کردی تا این قطعه را جای درست بگذاری». این کار ذهنیت رشد را در کودک تقویت میکند.
- فضای مخصوص بازی: یک گوشه از اتاق را به اسباببازی فکری اختصاص دهید که قطعات پراکنده نشوند و کودک بتواند نیمهکاره رهایش کند و بعداً برگردد.
در ادامه با تاثیر اسباببازی بر کودکان خردسال و معرفی بهترین اسباببازی های دوران نوزادی و خردسالی میپردازیم.
مقالههای زیر به انتخاب اسباببازی مناسب و استاندارد برای فرزندان کمک زیادی میکند:
اسباببازی های مناسب برای کودکان دو ساله
این پارک بازی ها خیلی خوبه . من برای دخترم خریده بودم. هر چند وقت هم عروسک های آویزش را عوض می کردم و عروسک های پولیشی کوچک دیگه ای را جایگزین می کردم. گاهی جغجغه بهش وصل کی کردم. خلاصه حتی وقتی دخترم می خواست چهار دست و پا راه بره باز هم کلی روی زمین بازیش محو شکل های رنگی آن می شد. با اینکه دو سالی به شکل های مختلف ازش استفاده کردم هنوز خیلی خوب مانده و یادگاری برای دخترم نگهش داشتم.